Lunes, 30 Marzo 2015 18:54

Lumasanakax awich achilan yatiwinakapawa, ch'uqi yapuchañatakix lumas uñtasaw yapuchapxi

Escrito por

 

Aymara

Lumasanakax awich achilan yatiwinakapawa, ch'uqi yapuchañatakix lumas uñtasaw yapuchapxi

Kusi kusi, pariwana, Tiwula, achaku, p’isaqa, liqi liqi ukat yaqha uywanakas ch'uqix kawkharus yapuchaña, kunjamas achuni ukawa uñanchayi, yapu yapuchirinakax uka uywanak uñtasaw ch'uqi yapuchapxi. Agronomía uka yatintañ thakhinx uka lumasa saräwinakx amthapipxañaspawa.

Pariwanan sarnaqäwipax mach’a maranit janich ukawa uñachayi

Geyay Viviana Condori Riva, Agronomía, UNIBOL “Aymara Tupak Katari” jach’a yatiqañ utan yatiqiriwa

Pariwanan chhuruñapax jach’awa, kunkapas chhuchhullipas wali jach’anakawa. Kunkapan phuyunakapax janq’uwa, p’iqipax wilarakiwa, kayu chhuchhullips aliqaw takirt’asiri, kunkamps ukakipkarakiw uksar aksar wayunaqt’i. Wali jach’a ukhamaw uka pariwanaxa. Yapump jakasir jila kullakanakatakix yäqat uywawa.

Pariwanax uñachayir sutiwa (link). Mara t’aqampin llumpaqa phaxsimpin yapu yapuchirinakax uka pariwanarux wali uñch’ukiñ yatipxi. Titicaca quta thiyantï tampach sarnaqk ukhax sañ muniwa: “qhipa marax ch’uqix janiw sum achkaniti, mach’aniwa”. Ukarjam yapu yapuchirinakax kawkharus yapuchapxan ukanaka sum amuyxapxi.

Aka uñanchäwinakat yatiñax askiwa. Ukanaka jan yattisinx akapachanakanx jan walt’ayataw uñjasi. Qhipa maranakan uka uywanakax chhaqtaskiwa. Ukhamipanx lumasa sarayañanakax juk’at juk’at chhaqtaskarakiwa. Yapu yapuchir jila kullakankax qhipa maraniti, nayara maranicha, kawkha chiqans sum achuni ukatuqinkatx janiw sarayañ atxapxiti.

Awich achilan yatiñanakapax wali askinakawa. Jichhax uka yatiñanakax jan chhqtañapatakiw amuyataski. Túpak Katari Jach’a yatiqañ utax ukanak amthapiñankiwa. Uka lumasa yatïwinakax jan chhaqtañapatakix amuyatäskiwa.

Liqi liqi k’anwax chhijchhi maranit janicha ukwa uñachayi

Eliana Marquez Molina, Agronomía, UNIBOL “Aymara Tupak Katari” jach’a yatiqañ utan yatiqiriwa

Liqi liqix mä jisk’a jamach’ uywawa. Samipax qhilla, p’iqipax t’alpha, chhuchhullinakapax wila, chhiqhapax niyas ch’uxñt’asitjama, jisk’a nayranakap thiyanx qhilla samin phuyunakan muyunnt’atawa.

Departamento de La Paz, provincia Murillo, Milluni Bajo markan markachirinakax lumasa sarayapxarakiwa. Uka jisk’a uywax kunjamas ch’uqix achuni ukwa yatiyi.

Uka liqi liqi uywarux markachirinakax taypi sata, jalluqallta phaxsinakan wal uñch’ukipxi, kunjamas thiwichi, ukat k’anwanakapax kunamas ukwa uñjapxi. Kunapachatï suka patanakar thiwichk ukax sumaw ch’uqix achuni sañ munixa; kunapachatï k’anwax chhurku ch’aqanakanïch ukhax jallu maraniw sañ muni. Maysatx kunapachati k’anwax ch’iyar punititunakanich ukhax chhijchhi maraniw sañ muni.

Achil awichanakan yatxatatanakap sarayañas amthapiñas khititï agronomía yatintañ thakhin yatiqk ukatakix wali askiwa.

http://www.kidsbooksbolivia.org/es/libros/lo-que-sabia-liqi-liqi/

Tiwula, achaku, p’isaqa ukat sank’ayu ukanakax pacha sarayirinakawa

Rodrigo Quenta Poma ukat Ramon Kara Larico, Ingeniería de Alimentos, UNIBOL “Aymara Tupak Katari” jach’a yatiqañ utan yatiqirinakapxiwa

Tiwula, achaku, p’isaqa, liqi liqi ukat yaqha uywanakamp ayrunakampix pacha sarayirinakawa. Nayra maranakax yapu yapuchirinakax ukanakar uñt’asaw yapuchapxirïnxa. Ch’uqi yapuchirinakax walpunw uka uywanakampir ayrunakarux uñtapxirïnxa. Jupanakax ukanakar uñjasaw kuna pachas ch’uqi yapuchañax askix uk yatipxänxa.

Provincia Omasuyos, Cuyahuani ayullunx tiwulax pacha sarayiriwa. Uka laq’ux pä tuqit yatiyi: kunapachatï jisk’at qhakt’asjam awullki (aullido) ukax ch’uqix sumaw achuni sañ muni; kunapachatï thuru kunkat awullki ukax juyphi chhijchhi maraniw sañ muni, ukhamipanx janiw ch’uqix sum achakaniti.

Jallu maränit janicha ukarak achakux yatiyi. Kunapachatï achakux ch’uqi phina patxar tapachaski ukax jallu maraniw sañ muni; maysatsti, kunapachatï yaqhachiqanakar tapachki ukax waña maraniw sañ munaraki.

P’isaqan k’anwapas tapachasitapas ukakipkarakiw pacha sarayiri. Kunapachatï p’isaqax ch’ixi samin k’anwki ukax ch’uqin wali suma achuñapatakiwa; ukampirus kunawsatï tapachap manqhanx iwij thaxanakanïk ukax chhijchhi maraniw sañ munaraki.

Ayrunakatsti. Sank’ayux pacha sarayarakiwa. Lapaka phaxsin panqarki ukax nayra maratakiw sañ munixa; lapak phaxsit qhipar panqark ukax qhipa maratakirakiwa.

Aka 2015 maranx ch’uqix askiw achuni, ukwa kusi kusinakax uñanchayi

Hernando Villareal Mamani ukat Edson Choque Choque, ingeniería de alimentos, “Tupak Katari” Jach’a yatiqañ utan yatiqirinakapxiwa

Kusi kusin sarnaqäwinakapax ch’uqix kunjamas achuni askikinit janicha taqi ukanakw yatiyi.

Departamento de La Paz, provincia Muñecas, municipio Chuma Churubamba markan jakasir jila kullakanakax lumasa ukxa, suma sarayapxi, kunjamas kusi kusinakaxa.

Jallu pachanx kusi kusinakax ch’uqi satatanakan sarnaqapxi, Kunapachati k’anwanakap q’ipt’at sarnaqapk ukhax kusisiñawa, ukax sañ muniwa achüwix wali kusäniwa; ukampirus kunapachati jan k’anwanakap q’ipt’at sarnaqapk ukhax achüwix pisikinïwa sañ munaraki.

Churubamba ayllunx ch’uqi, siwära, apilla, tiriwu, ulluku ukat jawasa juyranakaw achu. 2014 maranx janiw aski achüwix utjakänti. Ukampirus aka maranx kusi kusin sarnaqataparux achüwix kusäniwa ukax yapump jakasirinakatakix kusisiñawa.

Visto 6747 veces Modificado por última vez en Martes, 14 Abril 2015 12:40
La Pública

La Pública es un proyecto que busca crear y gestionar espacios para el ejercicio ciudadano a través de redes sociales y fuera de ellas, articulando para ello el periodismo digital y el activismo.

fb htw hyt h

lp15

 

La Paz - 71597592
Cochabamba - 71786333
Santa Cruz - 71528022

 

cc